Peptydy na odchudzanie: co mówi nauka (2026)

Czym są peptydy GLP-1 stosowane w kontekście odchudzania?

Do tej grupy należą między innymi semaglutyd, tirzepatyd (działający na receptory GLP-1 i GIP) oraz badany obecnie retatrutyd (działający na receptory GLP-1, GIP i glukagonu). Mimo wspólnego mechanizmu wyjściowego, poszczególne cząsteczki różnią się profilem receptorowym, danymi z badań i, co kluczowe z perspektywy tego artykułu, statusem regulacyjnym.

Warto od razu zaznaczyć rozróżnienie: część z tych cząsteczek to zarejestrowane produkty lecznicze dostępne wyłącznie na receptę lekarską, a część to substancje nadal będące przedmiotem badań klinicznych, bez żadnego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. Ten artykuł koncentruje się na tym, co pokazują dane naukowe — nie stanowi rekomendacji stosowania żadnej konkretnej substancji.

Jak działają peptydy GLP-1 w organizmie?

Mechanizm opiera się na kilku równoległych ścieżkach fizjologicznych. Receptor GLP-1 znajduje się w trzustce, gdzie jego pobudzenie nasila zależne od glukozy wydzielanie insuliny i hamuje wydzielanie glukagonu. W ośrodkowym układzie nerwowym, szczególnie w podwzgórzu i pniu mózgu, pobudzenie tego samego receptora zwiększa uczucie sytości i obniża odczuwany głód. Dodatkowo cząsteczki te spowalniają opróżnianie żołądka, co wydłuża uczucie pełności po posiłku.

Cząsteczki wielohormonalne, takie jak tirzepatyd czy retatrutyd, łączą ten mechanizm z dodatkowym działaniem na receptor GIP (żołądkowy peptyd hamujący) oraz, w przypadku retatrutydu, na receptor glukagonu, który zwiększa wydatek energetyczny organizmu. To właśnie kombinacja tych mechanizmów tłumaczy, dlaczego w badaniach klinicznych cząsteczki wielohormonalne wykazują zwykle większą redukcję masy ciała niż cząsteczki działające wyłącznie na receptor GLP-1.

Ile kilogramów można stracić według badań klinicznych?

To pytanie ma konkretną, udokumentowaną odpowiedź w literaturze naukowej — z zastrzeżeniem, że wyniki badań populacyjnych opisują średnią dla grupy uczestników, a nie gwarantowany rezultat indywidualny.

Badanie / cząsteczka	Liczba uczestników (n)	Czas trwania	Średnia redukcja masy ciała
STEP 1 — semaglutyd (Wilding i wsp., 2021)	1 961	68 tygodni	-14,9% wobec -2,4% (placebo)
SURMOUNT-1 — tirzepatyd (Jastreboff i wsp., 2022)	2 539	72 tygodnie	do -20,9% (najwyższa badana dawka)
Faza 2 — retatrutyd (Jastreboff i wsp., 2023)	338	48 tygodni	do -24,2% (najwyższa badana dawka)

Te trzy badania opublikowane w New England Journal of Medicine to obecnie najczęściej cytowane źródła danych w tej dziedzinie. Widoczna jest wyraźna tendencja: cząsteczki działające na więcej niż jeden receptor hormonalny wykazują w badaniach większą średnią redukcję masy ciała niż cząsteczki działające wyłącznie na receptor GLP-1. Retatrutyd, mimo najlepszych dotychczasowych wyników liczbowych, pozostaje jednak najmniej dojrzały regulacyjnie spośród trzech omawianych cząsteczek — o czym więcej w dalszej części artykułu.

Jakie są skutki uboczne peptydów GLP-1?

Profil działań niepożądanych jest jednym z najlepiej udokumentowanych elementów badań nad tą klasą cząsteczek, ponieważ każde z dużych badań rejestracyjnych raportuje go systematycznie w publikacjach recenzowanych.

Zdecydowanie najczęściej zgłaszaną kategorią są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka i zaparcia. W badaniu STEP 1 nudności zgłosiło około 44% uczestników w grupie semaglutydu, wobec około 16% w grupie placebo. Wymioty i biegunkę zgłaszała mniejsza, ale wciąż istotna część uczestników. W badaniach nad cząsteczkami wielohormonalnymi obserwuje się podobny, choć nie identyczny, wzorzec — częstość nudności mieściła się zwykle w przedziale od około jednej czwartej do niemal połowy uczestników, w zależności od badanej dawki i cząsteczki.

W większości przypadków objawy te miały nasilenie łagodne do umiarkowanego i występowały najczęściej w początkowej fazie badania, stopniowo ustępując. U części uczestników działania niepożądane były jednak na tyle uciążliwe, że prowadziły do wcześniejszego zakończenia udziału w badaniu — odsetek przerwań z powodu zdarzeń niepożądanych był w grupach aktywnych systematycznie wyższy niż w grupach placebo we wszystkich trzech cytowanych badaniach.

Czy peptydy na odchudzanie mają status leku w Polsce?

Status regulacyjny różni się w zależności od konkretnej cząsteczki, dlatego generalizowanie na całą grupę "peptydów GLP-1" jest nieprecyzyjne i wprowadzające w błąd.

Praktyczna konsekwencja tego rozróżnienia jest istotna. Cząsteczka posiadająca pozwolenie EMA i URPL podlega pełnemu nadzorowi regulacyjnemu: kontrolowanej produkcji, obowiązkowej dokumentacji ulotkowej, systemowi zgłaszania działań niepożądanych (farmakowigilancja) oraz dystrybucji wyłącznie przez legalny łańcuch apteczny na receptę. Cząsteczka bez takiego pozwolenia, niezależnie od obiecujących wyników badań fazy 2 czy 3, nie ma żadnego z tych zabezpieczeń systemowych, dopóki proces rejestracyjny nie zostanie zakończony.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Badania kliniczne cytowane w tym artykule konsekwentnie wykluczały z udziału określone grupy uczestników, co samo w sobie jest istotną informacją. Do typowych kryteriów wykluczenia w tych badaniach należały między innymi: osobista lub rodzinna historia raka rdzeniastego tarczycy, zespół mnogiej gruźliczaka endokrynnego typu 2, ciężkie choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie, ciąża i karmienie piersią.

Fakt, że dana grupa osób została wykluczona z badania rejestracyjnego, oznacza, że dla tej populacji nie istnieją kontrolowane dane o bezpieczeństwie stosowania danej cząsteczki. To dodatkowy argument za tym, że jakakolwiek decyzja o leczeniu farmakologicznym otyłości musi być podejmowana indywidualnie, z pełnym obrazem historii medycznej pacjenta, przez uprawnionego lekarza — nie na podstawie ogólnych informacji publikowanych w internecie, włączając w to niniejszy artykuł.

Podsumowanie

Dane z badań klinicznych nad peptydami GLP-1 są dziś jednymi z najbardziej rozbudowanych w całej dziedzinie farmakoterapii otyłości: trzy duże badania cytowane powyżej obejmują łącznie niemal pięć tysięcy uczestników i dają spójny, choć zróżnicowany, obraz skuteczności i profilu bezpieczeństwa. Jednocześnie status regulacyjny poszczególnych cząsteczek pozostaje wyraźnie zróżnicowany — od pełnego pozwolenia EMA i URPL po status wyłącznie badawczy, bez żadnego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

Rozróżnienie między tym, co pokazują dane naukowe, a tym, jaki status prawny ma dana substancja w Polsce, jest kluczowe dla świadomej oceny tematu. Więcej o tym, jak weryfikować dokumentację jakości i ramy prawne obowiązujące w Polsce, znajdziesz na stronie głównej Peptydy Polska.